किन यो खबर नेपाली लगानीकर्ताका लागि महत्त्वपूर्ण छ?
फुकेट वा कोह समुईमा जमिन र भिल्ला भएको सम्पत्ति थाई कम्पनीको नाममा किन्ने चलन धेरै विदेशी लगानीकर्ताले अपनाएका थिए, जसमा थाई नागरिकलाई नाम मात्रको (नमिनी) शेयरधारक बनाइन्थ्यो। तर अहिले थाइल्यान्डको सरकारले यो 'छिद्र' बन्द गर्ने अभियान चलाइरहेको छ, र यसको असर सिधै तिनका सम्पत्तिमा पर्न सक्छ।
ताजा तथ्यांक अनुसार, नमिनी स्वामित्वको लक्षण देखिने नयाँ कम्पनी दर्ता ५६१ बाट १४१ मा झरेको छ, अर्थात् ७५% को गिरावट। यो कुनै साधारण तथ्यांक होइन, बरु थाई सरकारले नमिनी संरचनाहरूलाई दर्ताकै चरणमा चिन्ने र रोक्ने क्षमता बढाएको प्रमाण हो।
नमिनी कम्पनी वास्तवमा के हो?
नमिनी कम्पनी भनेको त्यस्तो थाई कानुनी संस्था हो जहाँ ५१% वा बढी शेयर औपचारिक रूपमा थाई नागरिकको नाममा हुन्छ, तर वास्तविक पैसा र नियन्त्रण विदेशी लगानीकर्ताको हातमा हुन्छ। यस्ता व्यवस्थामा थाई शेयरधारकले न त वास्तविक पूँजी लगानी गर्छन्, न कुनै व्यवस्थापन निर्णयमा भाग लिन्छन्। थाई अदालतले यसलाई विदेशी व्यवसाय ऐन (Foreign Business Act) को प्रत्यक्ष उल्लङ्घन मान्छ।
कानुनी आधार: किन यो कडाइ भयो?
विदेशी व्यवसाय ऐन (१९९९) ले विदेशीलाई सीमित व्यवसायहरूमा, जमिनसँग जोडिएका व्यवसाय सहित, ४९% भन्दा बढी शेयर राख्न रोक लगाउँछ। नमिनी संरचनाहरू यही ४९% सीमा पूरा भएको देखाउनका लागि नै बनाइने गरिन्छ।
यसलाई थप कडा बनाउँदै, थाइल्यान्डको व्यापार विकास विभाग (DBD) ले आदेश नं. २/२०२६ जारी गरेको छ, जो १ अगस्त २०२६ देखि लागू हुनेछ। यो आदेशले विदेशी लगानीकर्ता र तिनका प्रतिनिधिहरूलाई लगानी संरचनाको विस्तृत विवरण र पूँजीको स्रोतको प्रमाण दिनुपर्ने बनाउँछ, न केवल कम्पनी दर्ताको बेला मात्र, बरु कम्पनीको सम्पूर्ण जीवनकालभरि, शेयरधारिता परिवर्तन हुँदा समेत।
अर्को छुट्टै DBD डेटासेट अनुसार, ०.०१-४९.९९% विदेशी सहभागिता भएका कम्पनीहरूको दर्ता २०२६ को पहिलो त्रैमासमा ५१% र १ देखि ३१ मे २०२६ बीचमा ६५% घटेको छ। सरकारको अनुमानमा, मध्य-२०२६ सम्म आइपुग्दा लगभग ११९,००० कम्पनीहरू यही 'जोखिम क्षेणी' मा पर्छन्।
फुकेट र कोह समुईमा कति ठूलो समस्या?
बजार अनुमान अनुसार, फुकेट र कोह समुईका जमिन प्लटहरूमा बनेका भिल्लाहरूमध्ये ४०-६०% नमिनी स्वामित्वको लक्षण देखाउने कम्पनीहरू मार्फत खरिद गरिएका छन्। थाइल्यान्डको विशेष अनुसन्धान विभाग (DSI) ले फुकेट, क्राबी र सुरात थानी जस्ता रिसोर्ट प्रान्तहरूमा जाँच बढाएको छ। जब अदालतमा प्रमाणित हुन्छ कि थाई शेयरधारक वास्तवमा नमिनी थियो, अदालतले जमिन जफत बिक्री (forced sale) को आदेश समेत दिने गरेको छ।
नमिनी संरचना राख्दा के जोखिम छ?
विदेशी व्यवसाय ऐन अन्तर्गत सजाय ३ वर्षसम्मको कैद र १०,००,००० बात (THB) सम्मको जरिवाना हुनसक्छ। साथै अदालतले जमिन जफत बिक्रीको आदेश पनि दिन सक्छ, र यसमा संलग्न थाई नमिनी शेयरधारकले पनि आपराधिक दायित्व भोग्नुपर्छ। यसबाहेक, नमिनी कम्पनी राख्नकै लागि वार्षिक ५०,००० देखि १,५०,००० बात खर्च लाग्छ, तैपनि भविष्यमा त्यो संरचना अवैध घोषित नहुने कुनै ग्यारन्टी छैन।
विदेशीका लागि वैध विकल्पहरू के छन्?
थाइल्यान्डको जमिन कोड (Land Code), धारा ८६ अनुसार विदेशीले प्रत्यक्ष रूपमा जमिन स्वामित्व लिन पाउँदैनन्। तर निम्न वैध विकल्पहरू उपलब्ध छन्:
- लामो अवधिको भाडा (लीजहोल्ड): सामान्यतया ३० वर्षको सम्झौता, दुई पटक नवीकरण गर्ने विकल्प सहित (३०+३०+३०)। जमिन थाई मालिकबाट भाडामा लिइन्छ, तर त्यसमा बनेको घर विदेशीको नाममा दर्ता हुनसक्छ।
- फ्रीहोल्ड कन्डोमिनियम: विदेशीले कन्डो युनिट पूर्ण फ्रीहोल्डमा किन्न सक्छन्, बस त्यो भवनको कुल क्षेत्रफलको ४९% भन्दा बढी विदेशी कोटामा नपरोस्।
- उपभोग अधिकार (usufruct): जमिन विभागमा दर्ता गराइने जीवनभरको प्रयोग अधिकार।
अब के गर्ने?
यदि तपाईंको सम्पत्ति हाल नमिनी कम्पनी मार्फत राखिएको छ भने, निरीक्षण आउनुअघि नै कानुनी अडिट गराउनु बुद्धिमानी हुन्छ। नमिनी कम्पनीलाई लीजहोल्ड संरचनामा परिवर्तन गर्ने प्रक्रियामा जमिन थाई व्यक्ति वा संस्थालाई बेच्ने र त्यसपछि भाडा सम्झौता गर्ने चरण समावेश हुन्छ, जसको लागत कर र कानुनी शुल्क सहित १,००,००० देखि ३,००,००० बात पर्न सक्छ। यो झन्झटिलो लाग्न सक्छ, तर यसले आपराधिक जोखिम हटाउँछ र स्वामित्व पारदर्शी बनाउँछ।
थाइल्यान्ड सम्पत्तिका विशेषज्ञहरूले भन्छन् कि यो प्रवृत्ति एकल कदम होइन, बरु व्यवस्थित परिवर्तनको हिस्सा हो। डिजिटल उपकरण, अन्तर-एजेन्सी डेटा साझेदारी, र राजनीतिक चापका कारण थाई नियामकहरू नमिनी संरचनाहरूलाई अझ चुस्तसँग पत्ता लगाउने दिशामा अघि बढ्दैछन्।
स्रोत: थाइल्यान्ड बिजनेस न्युज